ကင္ဆာေရာဂါအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ အေမး+အေျဖ

မခြ်င္ေလး(ပါရီ)

 ေမး။    က်န္းမာေရးပညာေပးေလးေတြျဖန္႔ေဝတဲ့ ဆရာမေဒါက္တာမခြ်င္ေလးကုိ ေက်းဇူး အရမ္း တင္ပါတယ္။ မိသားစု ေဆြမ်ိဳးေတြထဲမွာ တစ္ေယာက္မက ကင္ဆာေတြျဖစ္ေနတာ ေတြ႔ဖူးပါတယ္ အဲဒါ ေသြးနဲ႔ဘယ္လုိပတ္သက္ပါသလဲ၊ မ်ိဳးရုိးနဲ႔ေကာဆုိင္ပါသလား၊ ေက်းဇူးျပဳ၍ ေျဖၾကားေပးေစ လုိပါတယ္။

ေမာင္သုတ။

   ေျဖ။ မိသားစု ေဆြမ်ိဳးေတြထဲမွာ တစ္ေယာက္မက ကင္ဆာေတြျဖစ္ေနတာ အထူးသျဖင့္ အသက္ ငယ္ရြယ္သူေတြမွာ (အသက္ ၄၀-၅၀ေအာက္) ျဖစ္တာမ်ိဳးဟာ သူတို႔ရဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇေၾကာင့္ ကင္ဆာ ျဖစ္တယ္လို ညႊန္ျပေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ပတ္၀န္က်င္ပေယာဂ ဥပမာ ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ ဓါတ္ ေရာင္ျခည္၊ ဓါတ္ေငြ႔စသည့္ ပတ္၀န္က်င္မွာ ေနထိုင္ၾကျခင္း၊ အလုပ္ လုပ္ၾကျခင္း (၀ါ) ကင္ဆာ ျဖစ္ေစသည့္ အျပဳအမႈ ေနထိုင္ စားေသာက္မႈ ဘ၀ပံုစံ မ်ားေၾကာင့္လည္း ျဖစ္နိုင္ပါတယ္။

    မိသားစုလိုက္ ဒါမွမဟုတ္ အလုပ္တူတူ လုပ္ဖက္ ဒါမွမဟုတ္ အိမ္နီးနားခ်င္းေတြမွာ ကင္ဆာ ျဖစ္ၾကတယ္ဆိုရင္ ( Cluster of cancer) ကင္ဆာ အစုလိုက္အျပံဳလိုက္ ျဖစ္ျခင္း လို႔ေခၚပါတယ္။ အဲ့ဒါမ်ိဳးက မ်ားေသာအားျဖင့္ ပတ္၀န္းက်င္ပေယာဂမ်ားေၾကာင့့္္ ျဖစ္နိုင္ၿပီး ကူးဆက္တတ္တ ဲ့ေရာဂါလိုမ်ိဳး တစ္ျခားသူေတြအတြက္လည္း အႏၱရာယ္ရွိတာမို႔ ကင္ဆာ ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းကို ရွာေဖြရန္ အေမရိကန္နိုင္ငံမွာ က်န္းမာေရး ဌာနကို အေၾကာင္းၾကားရပါမယ္။

   အဲ့ဒါမ်ိဳးမဟုတ္ဘဲ မိသားစုမွာေရာ ေဆြမ်ိဳးေတြမွာပါ အထူးသျဖင့္ မ်ိဳးရိုးဆက္ ႏွစ္ဆက္ ႏွင့္ (မိဘမ်ား၊ သားသမီးမ်ား) ႏွစ္ဆက္ထက္ပိုၿပီး (မိဘမ်ား၊ အဖိုးအဖြါးမ်ား၊သားသမီးမ်ား) ကင္ဆာမ်ိဳးတူတာ (၀ါ) ဆက္ႏြယ္တဲ့ ကင္ဆာေတြ ျဖစ္တယ္ ဆိုရင္ေတာ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေၾကာင့္ျဖစ္ဖို႔မ်ားပါတယ္။

ဆက္ႏြယ္ေသာကင္ဆာမ်ိဳးေတြကေတာ့-
၁။ ရင္သားကင္ဆာႏွင့္ အမမ်ိဳးဥကင္ဆာ (Breast and ovarian)
၂။ အူမႀကီးကင္ဆာႏွင့္ သားအိမ္ကင္ဆာ (Colon and endometrial (uterine)။
၃။ အရည္ျပားကင္ဆာႏွင့္ ပင္ကရိယကင္ဆာ (Melanoma and pancreas )။
၄။ ရင္သားကင္ဆာႏွင့္ ဆာကိုးမားေခၚ အသားတံုးကင္ဆာ (Breast and sarcoma)။
၅။ ရင္သားကင္ဆာႏွင့္ လည္ပင္က်ိတ္ ကင္ဆာ(Breast and thyroid)။

ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားဟာ မ်ိဳးရိုးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ကင္ဆာလို႔ ေဖၚညႊန္းပါတယ္။                                        

၁။ မိသားစုမ်ား၊ ေဆြမ်ိဳးမ်ားတြင္ ကင္ဆာမ်ိဳးတူမ်ား (၀ါ) ဆက္ႏြယ္ေသာကင္ဆာမ်ားျဖစ္ျခင္း။
၂။ လူႀကီးမ်ားတြင္ျဖစ္ေသာကင္ဆာ (ဥပမာ ဆီးက်ိတ္ကင္ဆာ) မ်ား အသက္ ၄၀-၅၀ ေအာက္ တြင္ျဖစ္ျခင္း။
၃။ ကင္ဆာလူနာတြင္ ကင္ဆာတစ္မ်ိဳးထက္ပိုၿပီးျဖစ္ျခင္း။ ဥပမာ ရင္သားကင္ဆာ အျပင္ အမ်ိဳးသမီး မ်ိဳးဥအိပ္ကင္ဆာပါ ျဖစ္ျခင္း။
၄။ ႏွစ္ခုရွိေသာအဂၤါမ်ားတြင္ အဂၤါႏွစ္ခုလံုး၌ျဖစ္ျခင္း။ ဥပမာ ရင္သားကင္ဆာႏွစ္ဘက္လံုးျဖစ္ျခင္း။
၅။ ရွားပါးေသာကင္ဆာမ်ားျဖစ္ျခင္း၊ ဥပမာ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္ျဖစ္ေသာ ရင္သားကင္ဆာ။
၆။ လူမ်ိဳးစုလိုက္ ျဖစ္တတ္ေသာကင္ဆာ။

ဥပမာ အေရွ႔ႏွင့္ အလယ္ပိုင္းဥေရာပ၊ ဂ်ဴးလူမ်ိဳးမ်ားတြင္ျဖစ္ေသာရင္သားကင္ဆာႏွင့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ိဳးဥအိပ္ကင္ဆာမ်ား။
၇။ ထူးဆန္းေသာမွည့္ (atypical nevi) မ်ားႏွင့္အေရျပားကင္ဆာျဖစ္ျခင္း။

ကင္ဆာျဖစ္တာကို မ်ိဳးေစ့ကေန အပင္ေပါက္တဲ့ ဥပမာႏွင့္ ေျပာရင္ပိုၿပီး ရွင္းမယ္ ထင္ပါတယ္။
ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇက မ်ိဳးေစ့ႏွင့္တူပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မ်ိဳးေစ့ကေန ေျမ၊ ေရ၊ ေလ စတဲ့ အကူအညီေတြရရင္  အပင္ေပါက္နိုင္သလို ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ ပတ္၀န္က်င္ ၊ အစားအေသာက္၊ အျပဳအမႈ၊ အေနအထိုင္မ်ားရဲ့ ေထာက္ပံ့မႈေၾကာင့္ ကင္ဆာဆိုတဲ့ အပင္ႀကီး ေပါက္ လာနုိင္ပါတယ္။ 

    လူမွာ မ်ိဳးရိုးဗီဇေပါင္း (genes) ႏွစ္ေသာင္းသံုးေထာင္ခန္႔ ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီ မ်ိဳးရိုးဗီဇေတြက အစဥ္အျမဲ တည္ရွိေနတာမဟုတ္ပါဘူး။ အျမဲ ေသေနပ်က္စီးေနၾကၿပီး ေသသြားတဲ့ ဗီဇေတြရဲ့ေနရာမွာ သူတို႔နဲ႔ အလားတူတဲ့ ဗီဇေတြနဲ႔ အစားထိုးေနၾကပါတယ္။ ျမတ္စြာဘုရား ေဟာေတာ္မူတဲ့ အနႏၱရပစၥည္း၊ သမနႏၱရပစၥည္းေတြ အတိုင္းပါပဲ။

    အဲ့ဒီလို အစားထိုးေနစဥ္ တစ္ခ်ိန္ ခ်ိန္မွာ နဂိုဗီဇကေန ပံုစံကြာတဲ့ ကင္ဆာဗီဇေတြနဲ႔ အစားထိုး မိတတ္ပါတယ္။ ယခုေခတ္ ဗီဇပညာရွင္မ်ားရဲ့ ေတြ႔ရွိခ်က္အရ လူတိုင္းမွာ ကင္ဆာျဖစ္နိုင္တဲ့ ဗီဇေတြရွိၿပီး အဲ့ဒီကင္ဆာဗီဇေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့  ကင္ဆာဆဲ ေတြကလည္း လူတစ္ေယာက္ရဲ့ဘ၀ တစ္ေလွ်ာက္မွာ ၆- ၁၀ ႀကိမ္ အထိ ျဖစ္ပါတယ္။

    ကင္ဆာဆဲေတြကို စမ္းသပ္နိုင္တဲ့ ေခတ္ေပၚနည္းေတြက ကင္ဆာဆဲေတြ ကုေဋနဲ႔ခ်ီ ပြါးလာမွ ေတြ႔နိုင္တာေၾကာင့္ ကိုယ္ထဲမွာ ကင္ဆာဆဲေတြရွိေနေပမဲ့ မသိၾကပါဘူး။ ေနာက္ၿပီး ကိုယ္ထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးဥျဖဴမ်ိဳး၀င္ဆဲေတြကလည္း ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ကင္ဆာဆဲေတြကို သတ္ျဖတ္ျပစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဲ့ဒီေသြးဥျဖဴမ်ိဳး၀င္ဆဲေတြကို အားနည္းေစ ပ်က္စီးေစတဲ့ ေဆးမ်ား (ဥပမာ ကင္ဆာကုေဆးမ်ား)၊ ေရာဂါမ်ား (ဥပမာ အိပ္(စ္)ေရာဂါ) လူနာေတြမွာ ကင္ဆာအျဖစ္မ်ားပါတယ္။

    ဓါတ္ေရာင္ျခည္မ်ားက ေသြးဥျဖဴမ်ိဳး၀င္ဆဲေတြကို ဖ်က္စီးတဲ့အျပင္ မ်ိဳးရိုးဗီဇ မ်ားကိုလည္း ကင္ဆာဗီဇေတြျဖစ္ေအာင္ ေျပာင္းနိုင္ပါတယ္။

ကင္ဆာဗီဇေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ကင္ဆာေတြကေတာ့ ဗီဇ BRCA1 ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ရင္သားကင္ဆာ၊ ဗီဇ BRCA2 ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးမ်ိဳးဥအိပ္ (ovary) ကင္ဆာ၊ ဗီဇ hHSH1 ႏွင့္ hHSH2 တို႔ ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အူမႀကီးကင္ဆာတို႔ျဖစ္ပါတယ္။

    ကင္ဆာဗီဇေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ကင္ဆာေတြဟာ ကင္ဆာအားလံုးရဲ့  ၅-၁၀% ပဲရွိပါတယ္။ ဒါကို ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ မ်ိဳးေစ့နဲ႔တူတဲ့ ကင္ဆာဗီဇ တစ္ခုထဲေၾကာင့္ ကင္ဆာနဲ႔တူတဲ့ အပင္ႀကီး မေပါက္နိုင္ဘူး ဆိုတာ သက္ေသျပေနပါတယ္။ ဒီအခ်က္ဟာ အလြန္အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္ပါ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့      ယခုအခ်ိန္အထိ ကင္ဆာဗီဇကို ကင္ဆာမျဖစ္တဲ့ဗီဇ ျဖစ္ေအာင္ မေၿပာင္းနိုင္ေသးပါဘူး။

    တစ္နည္းအားျဖင့္ ေရွးကျပဳခဲ့တဲ့ အကုသိုလ္ကံေတြလိုဘာမွလုပ္လို႔မရေတာ့သလိုပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ ပစၥဳပၸန္ကံေတြကို ေကာင္းကံေတြ ျဖစ္ေအာင္ျပဳလုပ္နိုင္သလို ပစၥဳပၸန္ကံေတြနဲ႔တူတဲ့ ေနထိုင္ရာ၊ အလုပ္ လုပ္ရာ ပတ္၀န္းက်င္၊ အစားအေသာက္၊ အေနအထိုင္တို႔ကို ေျပာင္းလဲျခင္း၊ ကာကြယ္နိုင္ေသာ ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ေရာဂါမ်ားကို မျဖစ္ေအာင္ကာကြယ္ျခင္း၊ ေရွာင္ရွားျခင္းျဖင့္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ကင္ဆာေတြကို မျဖစ္ ေအာင္ ကာကြယ္နိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ “အသက္ကို ဉာဏ္ေစာင့္”  လို႔ ေရွးပညာရွိမ်ား ေျပာခဲ့တယ္ထင္ပါတယ္။

    (က်မမွာလူနာတစ္ေယာက္ရွိပါတယ္။ သူကအသက္ ၅၅ႏွစ္အမ်ိဳးသားတစ္ဦးပါ။ က်န္းမာေရးကို အလြန္ဂရုစိုက္ပါတယ္။ နည္းနည္း ေနမေကာင္းတာနဲ႔ က်မဆီေရာက္လာ ေလ့ရွိပါတယ္။ တစ္ေန႔ဗိုက္နည္းနည္းနာတယ္ဆိုၿပီးေရာက္လာပါတယ္။ က်မစမ္းလိုက္ေတာ့ ဗိုလ္မွာ အလံုးတစ္ခု စမ္းမိပါ တယ္။ ပိန္္တဲ့ သူမ်ား (ဗိုလ္မွာအဆီသိပ္မရွိသူမ်ားမွာ စျမင္း တံုးမ်ားကို စမ္းလို႔ရတတ္ပါတယ္)။

    ဒါေၾကာင့္ ၀မ္းေပ်ာ့ေပ်ာ့သြားတဲ့ေဆးေပးၿပီး ျပန္လာျပဖို႔ မွာလိုက္ပါတယ္။ ျပန္စမ္းတဲ့အခါ ဗိုလ္အလံုးက ေပ်ာက္မသြားပဲရွိေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အူလမ္းေၾကာင္း ဆိုင္ရာအထူးကုဆီျပဖို႔ လႊတ္လိုက္ပါတယ္။ အဲ့ဒီမွာ စစ္ေဆးမႈေတြ လုပ္လိုက္ေတာ့ အစာအိမ္မွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနတာ ေတြ႔ရပါတယ္။

    ကံေကာင္းတာက ကင္ဆာက ျဖစ္ကာစ ျဖစ္လို႔ ကင္ဆာရွိတဲ့ အစာအိမ္ပိုင္းကို ျဖတ္ျခင္းျဖင့္ေပ်ာက္ ေအာင္ကုသနိုင္တာမို႔ ခြဲစိပ္ကုသဖို႔ ကုသေရးဆရာ ၀န္ဆီလႊဲေပး လိုက္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လူနာက ခြဲရမွာ ေၾကာက္ၿပီး တျခားကုသေရးဆရာ၀န္နဲ႔ သြားျပ ေနတယ္ၾကားတာနဲ႔ လူနာနဲ႔ သူ႔အမ်ိဳးသမီးကိုေခၚၿပီး ေသေသခ်ာခ်ာရွင္းျပၿပီး အျမန္ဆံုးခြဲစိပ္ဖို႔ တိုက္တြန္းၿပီး က်မလည္းဂ်ပန္နိုင္ငံကို ၂ႏွစ္ပညာသင္ထြက္ ခဲ့ပါတယ္။၂ႏွစ္ျပည့္ လို႔ ျပည္ေတာ္ျပန္ေတာ့ က်မလူနာကို က်န္းမာခ်မ္းသာစြာနဲ႔ ေတြ႔ရပါတယ္။

   က်မ ဘယ္ေလာက္ေတာင္၀မ္းသာမယ္ဆိုတာ ေတြးလို႔ ရမယ္ထင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူ႔အမ်ိဳးသမီးကေတာ့ မထင္မွတ္ေသာေရာဂါတစ္ခုနဲ႔ ဆံုးသြားရွာပါၿပီး။ က်မလူနာ ကင္ဆာျဖစ္တယ္လို႔သိစဥ္က သူမက သူ႔ေယာက်ာ္းအတြက္ ေသာကေတြ ေရာက္ေနခဲ့တာ ကိုျပန္လည္ျမင္ေရာင္ရင္း ေသျခင္းတရားရဲ့ သဘာ၀ကို စဥ္းစားရင္ သံေ၀ဂလည္းျဖစ္ မိပါတယ္။)

၁။ ကင္ဆာေရာဂါေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ေစာေစာစီးစီးသိရင္ ခြဲစိပ္ကုသျခင္း၊ ဓါတ္ကင္ျခင္း၊ စားေဆးမ်ားစားျခင္း စသည္ျဖင့္ အျမစ္ျပတ္ေအာင္ ကုသနိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မိသားစုတြင္ကင္ဆာဗီဇေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ရင္သားကင္ဆာ၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ိဳးဥအိပ္ (ovary) ကင္ဆာ၊အူမႀကီးကင္ဆာ တို႔ျဖစ္ရင္က်န္မိသားစု ေတြမွာ ကင္ဆာျဖစ္ျဖစ္ခ်င္း သိေအာင္ စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈမ်ား မွန္မွန္ျပဳလုပ္ရပါမယ္။

   ျပင္သစ္နိုင္ငံတြင္ အသက္ ၆၀ အထက္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားကို အစိုးရမွ အခမဲ့ ၂ ႏွစ္တစ္ႀကိမ္ ရင္သားကင္ဆာအတြက္ ရင္သားစစ္ျခင္း (mammography) ျပဳလုပ္ေပး ပါတယ္။ အသက္ ၆၀အထက္ အမ်ိဳးသား၊ သမီးမ်ားကိုေတာ့ အူမႀကီးကင္ဆာအတြက္  ၂ ႏွစ္တစ္ႀကိမ္ ၀မ္းတြင္ ေသြးပါ မပါ အခမဲ့ စစ္ေဆးေစပါတယ္။

၂။ Asbestos ေခၚ ေက်ာက္ဂြမ္းမ်ားေၾကာင့္ အဆုပ္ကင္ဆာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဲ့ဒီပစၥည္းေတြ ကိုအသံုးျပဳျခင္း၊ ထုတ္လုပ္ျခင္းမ်ားကို ကမၻာနဲ႔အ၀ွမ္း ပိတ္ပင္ထားပါတယ္။

၃။ ဓါတ္ေငြ႔မ်ား၊ ဓါတ္ေရာင္ျခည္မ်ားေၾကာင့္ ကင္ဆာအမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္ေစနိုင္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ေသြး ကင္ဆာမ်ား၊ အေရျပားကင္ဆာမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ x rays ေပၚကာစက x rays ရိုက္ေပးေသာ ဆရာ၀န္မ်ား အကာအကြယ္ မယူပဲရိုက္ခဲ့သျဖင့္ x rays ဆရာ၀န္မ်ား ကင္ဆာျဖစ္ခဲ့ၾကပါတယ္။

၄။ကင္ဆာျဖစ္ေစေသာ အစားအစာမ်ား၊ ပစၥည္မ်ားသံုစြဲျခင္းမွ ေရွာင္ျခင္း။

(၁) ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းျဖင့္ လည္းေခ်ာင္းကင္ဆာ၊အဆုပ္ကင္ဆာမ်ားျဖစ္ေစပါတယ္။
(၂)အရက္ေသာက္ျခင္းျဖင့္အသဲကင္ဆာျဖစ္ေစပါတယ္။
(၃)တူးေအာင္၊မီးကၽြမ္းေအာင္ကင္ထား၊ ေၾကာ္ထားေသာအစားအစာမ်ားႏွင့္ ပစၥည္းမ်ား။
ယခင္က ေအးေသာနိုင္ငံမ်ားတြင္ မီးခိုးေခါင္းတိုင္ သန္႔ရွင္းေရး လုပ္ေသာ အလုပ္သမားမ်ား အေရျပား ကင္ဆာျဖစ္ၾကပါတယ္။
(၄) ၁၉၈၀ ႏွစ္မတိုင္ခင္ကထုတ္လုပ္ေသာဆံပင္ဆိုးေဆးမ်ားေၾကာင့္ အေရျပား ကင္ဆာျဖစ္ နိုင္ပါတယ္။

၅။ ကာကြယ္နိုင္ေသာကင္ဆာႏွင့္ကင္ဆာျဖစ္ေစေသာေရာဂါမ်ားမျဖစ္ေအာင္ကာကြယ္ျခင္း။

(၁) သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ (Cervical cancer) ကာကြယ္ေဆးထိုးျခင္း။
(၂)ဘီပိုးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ အသဲေရာင္ေရာဂါကေန အသဲကင္ဆာျဖစ္ပြါးတာမို႔ ဘီပိုးမျဖစ္ေအာင္ ကာကြယ္ေဆးထိုးျခင္း။

၆။ ေနပူစာလံႈျခင္းတြင္ ေနေရာင္ျခည္တြင္ပါ၀င္ေသာ UV ေရာင္ျခည္မ်ားေၾကာင့္ အေရျပားကင္ဆာ ျဖစ္နိုင္တာမို႔ ေနပူစာလံႈျခင္းကို ၂ နာရီထက္ပိုၿပီး မလံႈရန္ႏွင့္ UV ေရာင္ျခည္ကာကြယ္ေသာ လိမ္း ေဆးမ်ား လိမ္းရန္ ေႏြရာသီတြင္ ျပင္သစ္နိုင္ငံ ကန္ေျခမ်ားမွာ က်န္းမာေရး သတိေပးျခင္း မ်ားျပဳလုပ္ပါတယ္။

၇။ ကင္ဆာျဖစ္နိုင္ေသာေရာဂါမ်ားႏွင့္ေျခအေနမ်ား (precancerous tumors & conditions) ရွိပါက စနစ္တက် စမ္းသပ္စစ္ေဆးျခင္း။
(၁) အူမႀကီးရွိ အသားပိုမ်ားမွ (intestinal polyps) အူမႀကီးကင္ဆာျဖစ္ျခင္း။
(၂) မွည့္မ်ား (nevi) လွ်င္ျမန္စြာႀကီးလာျခင္းမွ အေရျပားကင္ဆာသို႔ေျပာင္းလဲျခင္း။

(၃)ဓါတ္ေရာင္ျခည္မ်ားႏွင့္ထိေတြ႔မိျခင္းေၾကာင့္ေသြးကင္ဆာႏွင့္အျခားကင္ဆာမ်ားျဖစ္နိုင္ျခင္း။
(၄) အသဲေျခာက္ေရာဂါမ်ားတြင္ အသဲကင္ဆာျဖစ္သည့္အခါထြက္လာေသာ ကင္ဆာအန္တီဂ်င္ (antigen) မ်ားအား စမ္းသပ္ျခင္း။
(၅) ဆီက်ိတ္ႀကီးေသာသူမ်ား (BPH) တြင္ကင္ဆာ အန္တီဂ်င္မ်ားအား စမ္းသပ္ျခင္း။

၈။ အစားအေသာက္ပံုစံ။ အဆီနည္းၿပီး အသီးအရြက္မ်ားမွ်တစြာပါ၀င္ေသာ လတ္ဆပ္သည့္ အစား အစာမ်ား စားေသာက္ျခင္းျဖင့္ ကင္ဆာျဖစ္ပြြါးမႈ အထူးသျဖင့္ အူမႀကီးကင္ဆာႏွင့္ အသဲကင္ဆာ ျဖစ္ပြါးမႈ နည္းပါးေစပါတယ္။

၉။ ေန႔စဥ္မွန္မွန္ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားျခင္း၊ ဥပမာ တစ္ေန႔ မိနစ္ ၃၀ လမ္းေလွ်ာက္ျခင္းျဖင့္ က်န္းမာေရးေကာင္းမြန္သည့္ အျပင္ ကင္ဆာျဖစ္ပြြါးမႈ ကိုလည္း သိသိသာသာ က်ဆင္းေစပါတယ္။

၁။http://www.cancer.gov/

 

ေမတၱာမ်ားျဖင့္

အရွင္သိရိႏၵ

ေမတၱာဥယ်ာဥ္

www.ashinsirinda.com

2011-ခု၊ ဒီဇင္ဘာလ(၃၀)ရက္၊ေသာၾကာေန႔။

၂။http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Risk/clusters