က်န္းမာေရး အေမး+အေျဖ

မခြ်င္ေလး

     ေမး။    Hi Aunty ခြ်င္ေလး, A lot of females are having Anemia here because of           not  enough sun. Summer only last for 3 months or so and the rest are rainy        and cloudy days. I've heard that Anemia can switch to Leukaemia. I would  like to know whether that saying is ture or not. After how many years that Anemia turns into Leukaemia and how to prevent? Please forgive my poor English.  Thank you.
Oakaw

    ေျဖ။          ပထမဦးဆံုးအေျဖက ေသြးအားနည္းျခင္း (Anemia) ကေန ေသြးကင္ဆာ (Leukaemia) ျဖစ္တယ္ဆိုတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ေသြးကင္ဆာေရာဂါသည္ေတြမွာေသြးအားနည္းပါတယ္။ လူနာအေနနဲ႔ေသြးအားနည္းတယ္ဆိုၿပီးဆရာ၀န္ျပတတ္ပါတယ္။ စမ္းသပ္စစ္ေဆးေတာ့မွ ေသြးကင္ဆာျဖစ္မွန္းသိတာပါ။ (ေသြးကင္ဆာအေၾကာင္း သီးသန္႔ ေဖၚျပေပးပါမယ္)။

ေနေရာင္မရလို႔ ေသြးအားနည္းတယ္ ဆိုတာလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ေနေရာင္မရရင္ အသားမွာရွိတဲ့ အေရာင္ျဖစ္ေစတဲ့ ဆဲ (melanoma) ေတြက အညိဳေရာင္ (melanin) ေတြ မထုတ္လို႔ အသားေရာင္ ျဖဴလာတာကို ေသြးအားနည္းတာနဲ႔ မွားၾကတာပါ။

ေသြးအားနည္းတယ္ဆိုတာ ေသြးထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးဥနီေတြနည္းတာ (၀ါ) ေသြးဥနီထဲက အနီေရာင္ (hemoglobin) ေတြနည္းတာကိုေျပာတာပါ။

အညိဳေရာင္ (melanin) ေတြက အေရျပားမွာပဲရွိပါတယ္။ အနီေရာင္ (hemoglobin) က ေသြးဥနီထဲမွာပဲ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အေရျပားပါးတဲ့ ေနရာေတြမွာ (အာေခါင္၊ မ်က္ခြံ အတြင္းပိုင္း) ရွိတဲ့ ေသြးေၾကာမွ်င္ေလးေတြထဲက ေသြးဥနီေတြရဲ့ အနီေရာင္ကို ျမင္နိုင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ အသားျဖဴတာလား ေသြးအားနည္းတာလားဆိုတာ ခြဲျခားသိခ်င္ရင္ အာေခါင္နဲ႔ မ်က္ခြံအတြင္းပိုင္းကို လွန္ၾကည့္ရပါတယ္။ (albino) လို႔ေခၚတဲ့လူနာမ်ားမွာ အညိဳေရာင္ (melanin) မထုတ္နိုင္တဲ့အတြက္ သူတို႔အသားဟာ စကၠဴနီးပါးျဖဴ ၾကပါတယ္ (paper white)။ အေနာက္နိုင္ငံေတြမွာ အေတြ႔မ်ားပါတယ္။ သူတို႔မွာ အသားတြင္မကပဲ ဆံပင္၊ မ်က္ခံုးေမြး၊ မ်က္ေတာင္ေမြးေတြပါ ျဖဴပါတယ္။ melanin က ေနေရာင္မွာ ပါတဲ့ (uv light) ရဲ့ဒါဏ္ကို ကာကြယ္ေပးပါတယ္။ ေနေရာင္မ်ားရင္ မ်ားလာၿပီး ေနေရာင္ နည္းရင္ နည္း သြားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေနပူထဲထြက္တာမ်ားရင္ အသားေတြမည္းသြား တာပါ။ albino လူနာ ေတြမွာ အဲ့ဒီလိုျပဳျပင္ေပးနိုင္တဲ့ (melanoma) ဆဲေတြကေန melanin မထုတ္နိုင္လို႔ အျပင္ ထြက္ရင္ မ်က္မွန္အနက္ တတ္ရပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ ေျခအေနဆိုးတဲ့လူနာေတြ အေမွာင္ထဲမွာပဲ ေနရပါတယ္။ ေနေရာင္နည္းတဲ့ ေနရာေတြမွာ ေနတဲ့သူေတြမွာ သဘာ၀လိုအပ္ခ်က္ေၾကာင့္ melanin နည္းတာမို႔ ေနပူထဲအေနမ်ားရင္ ေနေလာင္တာ၊ ေနေရာင္ေၾကာင့္အေရျပားကင္ဆာ ျဖစ္တာ ပိုမ်ားပါတယ္။ အာဖရိကာလို ေန အလြန္ပူတဲ့ ေနရာက လူေတြမွာ melanin အလြန္ မ်ားလို႔ ပိုၿပီး အသားမည္းတာပါ။ အာရွသားေတြ တန္ဖိုးထားတဲ့ ဆင္ျဖဴေတာ္ ဆိုတာ တကယ္ က ဆင္ (albino) ပါ။ အညိဳေရာင္ ျမန္မာမိသားစုမွာ ဖြါးျမင္တဲ့ ျမန္မာ (albino) ကို လူျဖဴ ၀င္စား တယ္လို႔ ထင္တတ္ ေျပာတတ္ ၾကပါတယ္။

ေသြးအားနည္းေရာဂါေတြ အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္။ အၾကမ္းအားျဖင့္
၁။ အစာအာဟာရမွာ ေသြးဥနီနဲ႔ ေသြးဥနီထဲကအနီေရာင္(hemoglobin) အတြက္လိုအပ္တဲ့ ပစၥည္းေတြလံုေလာက္မႈ မရွိတဲ့အတြက္ျဖစ္တဲ့ ေသြးအားနည္းေရာဂါ (nutritional anemia).
၂။ ေမြးရာပါ ေသြးအားနည္းေရာဂါ (congenital anemia). ဥပမာ thalassemia.
၃။ ေသြးဥနီမ်ားပ်က္စီးျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေသြးအားနည္းေရာဂါ (hemolytic anemia).
၄။ ေသြးဥနီမ်ားမထုတ္လုပ္နိုင္ျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေသြးအားနည္းေရာဂါ (deficient production). ဥပမာ aplastic anemia, leukaemia etc.

နံပါတ္တစ္ ေသြးအားနည္းေရာဂါက မ်ားေသာအားျဖင့္ အစားအေသာက္ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါမို႔ အစားအေသာက္ေတြရဲ့ အေၾကာင္းကိုသိၿပီး သတိထားစားေသာက္ရင္ ကာကြယ္နိုင္တဲ့ ေရာဂါျဖစ္လို႔ သူ႔အေၾကာင္းကိုပဲ အေလးထားၿပီ ေျပာပါမယ္။ ဒီေသြးအားနည္း ေရာဂါကို လိုအပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ နည္းပါးမႈေပၚ မူတည္ၿပီးေအာက္ပါအတိုင္းထပ္ခြဲထားပါတယ္။

၁။ သံဓါတ္နည္းျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါ။ ( Iron deficiency anemia)
၂။ ဗီတာမင္ ဖိုလိပ္ နည္းျခင္း။(Folic acid deficiency anemia).
၃။ ဗီတာမင္ ဘီ ၁၂ နည္းျခင္း။(B12 deficiency anemia).

၁။ သံဓါတ္နည္းျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါ။ ( Iron deficiency anemia)
ေန႔စဥ္စားေသာ မွ်တသည့္အစားအစာမ်ားမွာ သာမန္လူအတြက္ လံုေလာက္ေသာ သံဓါတ္မ်ားပါ၀င္တဲ့ အတြက္ ဒီေရာဂါ မျဖစ္ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ေသြး ပိုထုတ္ဖို႔လိုတဲ့အခါမ်ားမွာ (ဥပမာ ဓမၼတာမ်ားေသာအမ်ိဳးသမီးမ်ား၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္အမ်ိဳးသမီး၊ နို႔တိုက္ေၾကြးေနေသာမိခင္မ်ား၊ ႀကီးထြားေနေသာ ခေလးငယ္မ်ား၊ လိပ္ေခါင္း၊ အစာအိမ္စသည့္ ေသြးထြက္ေသာ ေရာဂါသည္မ်ားမွာ သာမန္ထက္ပိုလိုအပ္ပါတယ္။ အဲ့ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ သံဓါတ္မ်ားတဲ့အစားအစာေတြ ပိုစားရပါမယ္။ လိုအပ္ရင္ သံဓါတ္ပါေသာေဆးမ်ားကို ဆရာ၀န္နဲ႔ျပၿပီး ေသာက္သံုး ရပါမယ္။ သံဓါတ္က ေသြးထုတ္ဖို႔လိုအပ္ေပမဲ့ ပိုေနတဲ့ သံဓါတ္ေတြကလည္း ေရာဂါျဖစ္ေစပါတယ္။

သံဓါတ္မ်ားေသာအစားအစာမ်ား။
၁။ တိရစၦာန္အသားမ်ားနဲ႔အသဲ။
၂။ ေရသတၱ၀ါမ်ား။
၃။ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳး။
၄။ တိုဖူ။
၅။ အစိမ္းေရာင္အသီးအရြက္မ်ား။အထူးသျဖင့္ ဟင္းႏုႏြယ္ရြက္၊ အစိမ္းေရာင္ပန္းေဂၚဖီ (bricoli)၊ ကညြတ္ (asparagus) တို႔ျဖစ္ပါတယ္။

ဖိုလိပ္ နည္းျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါ။(Folic acid deficiency anemia).
သံဓါတ္နည္းေသာ ေသြးအားနည္းေရာဂါလိုပဲ အစားအစာမွာပါတဲ့ ဗီတာမင္ ဖိုလိပ္ ဓါတ္က သာမန္လူေကာင္းတစ္ေယာက္အတြက္ လံုေလာက္ပါတယ္ ဒါေပမဲ့ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား၊ နို႔တိုက္ေၾကြးေနေသာမိခင္မ်ား၊ ႀကီးထြားေနေသာခေလးငယ္မ်ားမွာ ဖိုလိပ္ ဓါတ္ ပိုလိုပါတယ္။ ဒီ့အျပင္ ေဆးလိပ္ေသာက္သူ၊ အခ်ိဳ႕ေသာေဆးမ်ား သံုးစြဲေနရသူမ်ားမွာ (ဥပမာ ဆီခ်ိဳေဆး၊ ဆီးေဆး၊ အခ်ိဳ႔ေသာေခြးရူးျပန္ေဆးမ်ား၊ အခ်ိဳ႔ေသာ အဆစ္အျမစ္ကိုက္ ေပ်ာက္ေဆးမ်ား) ပိုလိုပါတယ္။ အဲ့ဒီလူမ်ား ဖိုလိပ္မ်ားျပားစြာပါ၀င္တဲ့ အစာေတြကိုစားသံုး ရပါမယ္။ လိုအပ္ရင္ေတာ့ ဖိုလိပ္ ဗီတာမင္ မ်ားစားသံုးနိုင္ပါတယ္။ ဖိုလိပ္ဗီတာမင္က ဘီ ဗီတာ မင္အုပ္စုမွာပါ ပါတယ္။ ေရမွာေပ်ာ္၀င္လို႔ စားစရာေတြကို ေရမွာ စိမ္ထားရင္ ေရထဲ ပါသြား ပါတယ္။ ကိုယ္ထဲမွာ ဖိုလိပ္ဗီတာမင္ ေတြမ်ားေနရင္လည္း ဆီးထဲပါသြားလို႔ အႏၱရာယ္ မေပး တတ္ပါဘူး။ သူက အပူမ်ားရင ္ပ်က္စီးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အစိမ္းမစားနိုင္ရင္ ေရေႏြးေငြ႔ႏွင့္ ခ်က္ၿပီး (steaming) စားသံုးသင့္ပါတယ္။

ဗီတာမင္ဖိုလိပ္နည္းတဲ့မိခင္ အထူးသျဖင့္ ပထမ ရက္သတၱပတ္ ၄ ပတ္မွာ ဖိုလိပ္နည္း ရင္ ေမြးလာတဲ့သားသမီးေတြမွာ ကိုယ္အဂၤါနဲ႔ နပ္ေၾကာ္ ေတြမွာ ျပႆနာျဖစ္နိုင္ပါတယ္ (developmental problem)။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ မိခင္မ်ားအထူးသျဖင့္ ပထမလမွာ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ အားေဆးေတြေသာက္သင့္ပါတယ္။

ဗီတာမင္ ဖိုလိပ္ႀကြယ္၀စြာပါ၀င္ေသာအစားအစာမ်ား။
၁။ တိရစၦာန္အသားနဲ႔ နို႔ မ်ား။
၂။ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳး။
၃။ အစိမ္းေရာင္အသီးအရြက္မ်ား။ အထူးသျဖင့္ ဟင္းႏုႏြယ္ရြက္၊ အစိမ္းေရာင္ပန္းေဂၚဖီ (bricoli)၊ ကညြတ္ (asparagus) တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ သံဓါတ္ပါတဲ့ အစာအစားနဲ႔ အတူတူပါပဲ
ဒါေပမဲ့ သံဓါတ္ကခ်က္ၿပဳပ္လို႔ရၿပီး ဖိုလိပ္က ခ်က္ရင္ပ်က္လြယ္ပါတယ္။

၃။ ဗီတာမင္ ဘီ ၁၂ နည္းျခင္းေသြးအားနည္းေရာဂါ။(B12 deficiency anemia).
ဗီတာမင္ ဘီ ၁၂ က သာမန္လူမ်ားမွာအနည္းငယ္ပဲလိုပါတယ္။ အူေတြထဲမွာရွိတဲ့ bacteria ပိုးေတြကလည္း B12 ထုတ္ပါတယ္။ B12 ကို အစာအိမ္ နံရံကစုပ္ယူပါတယ္။ B12 စုပ္ဖို႔ (intrinsic factor) ဆိုတဲ့ ဓါတ္တစ္မ်ိဳးလိုပါတယ္။ အခ်ိဳ႕သူမ်ား မွာေမြးရာပါ intrinsic factor မရွိလို႔ B12 ကို အသားထဲ ထိုးေပးရပါတယ္။ ဒီေရာဂါက အေနာက္နိုင္ငံမွာ အျဖစ္မ်ား ပါတယ္။ အခ်ိဳ႔အစာအိမ္ေရာဂါသည္ေတြနဲ႔၊ အစာအိမ္ခြဲထုတ္ထားသူေတြမွာ B12 မစုပ္နိုင္လို႔ B12 ေလ်ာ့ေသာေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။

ဇီ၀ပိုးသတ္ေဆး (antibiotics) ေတြ စားတာမ်ားရင္လည္း အူထဲမွာရွိတဲ့ ပိုးေတြေသ ကုန္လို႔ B12 ထုတ္လုပ္မႈ နည္းျခင္းေၾကာင့္လည္း B12 ေသြးအားနည္းေရာဂါျဖစ္နိုင္ပါတယ္။ B12 နည္းရင္ ေသြးအားနည္း ေရာဂါအျပင္ နပ္ေၾကာေရာဂါ ပါျဖစ္ပါတယ္။ B12 ကို တိရစၦာန္ ထြက္ပစၥည္းမ်ားျဖစ္တဲ့ အမဲသား၊ ဆိတ္သား၊ အသဲ ၊ဥမ်ား၊ ႏို႔၊ ဒိန္ခဲ၊ ေရဗ၀ဲ၊ ပုဇြန္ထုပ္၊ငါး၊ငါးဥ၊ ဂဏန္း၊ ခရုတို႔ မွာမ်ားစြာေတြ႔ရပါတယ္။

၁။http://en.wikipedia.org/wiki/Iron_deficiency_anemia

၂။http://pediatrics.about.com/od/nutrition/a/06_iron_foods.htm

၃။http://pediatrics.about.com/od/nutrition/a/06_iron_foods.htm

၄။http://www.healthaliciousness.com/articles/foods-high-in-vitamin-B12.php